Skip to content


ACT NOW! Submit your story to ArtLeaks and end the silence on exploitation and censorship! Please see the submission guidelines in the "Artleak Your Case" page

Submitted and current instances of abuse are in the "Cases" section

To find out more about us and how to contribute to our struggles, please go to the "About ArtLeaks" page

Please consult "Further Reading" for some critical texts that relate to our struggles

For more platforms dedicated to cultural workers' rights please see "Related Causes"

For past and upcoming ArtLeaks presentations and initiatives please go to "Public Actions"

Former Prime Minister image censored by Romanian Cultural Institute (Brussels)

April 16, 2014

In February 2014, the Bucharest based artist Alexandra Croitoru was invited to present a selection of works from her 2004 portrait series “Powerplay” in an exhibition on gender relations, part of the Summer of Photography at De Markten, Brussels. Sam Gilbert, the coordinator of the event, explained to the artist that the festival always relies on foreign cultural centers for financial support, so they were planning to collaborate with the Romanian Cultural Institute (thereafter RCI) in Brussels, as they had in previous years. In one of his initial emails, Gilbert expressed some concerns stating that “as we understand the portrait with the former prime minister [of Romania, Adrian Năstase]* might be a bit controversial” and suggested that they would continue to discuss the selection of Croitoru’s works.** The image in question is part of a series of self-portraits with men of power in Romania, including the MC’s of a popular hip-hop band, TV stars and the former prime minister, all looking away from the camera. Curator Mihnea Mircan wrote in a text in 2004 that the double portraits “produce an active object of power and an activity that is not confrontation but a transversal effort of contamination, showing also a strangely monumental quality.”

After the correspondence with Gilbert, Croitoru emailed Cătălin Hrişcă, the coordinator for visual arts and film at the RCI in Brussels, with whom she was already in contact, asking him weather he was the one who suggested to Gilbert that including her portrait with the prime minister Năstase in the exhibition would be problematic in the context of the collaboration with the RCI. Hrişcă replied that there must have been some misunderstanding: he would have never dared make such a suggestion, and moreover he stated that he was the one who suggested Croitoru to the festival organizers. Hrişcă did admit that he had asked Gilbert weather he knew who the man in the portrait was, and concluded that this may be why the latter had jumped to conclusions. Finally Hrişcă stated that the RCI Brussels respects the artists and their works, and never intervenes or influences the artistic process. “Of this I can assure you.” he ended the email.

Later that month, Gilbert and Croitoru made a selection of four works to be shown in Brussels. Gilbert informed the artist that, for the financial aspects of production, namely production, transportation, insurance and the artist fee, she should discuss directly with Hrişcă. Croitoru wrote to the latter herself, informing him that a final selection of works has been made and she would like to know more details about the contract with the RCI. Hrişcă replied that he was in contact with the organizers of Summer of Photography and they informed him that she will be exhibiting the four photographs. He also told her that the project would be analyzed by the directorial committee of the RCI in Bucharest but only on March 15th, 2014. The funds would come from the general RCI fund, after an internal competition between projects proposed by different RCI representatives. He also stated that he was working on an internal memo to emphasize the importance of the project. Hrişcă assured Croitoru that they will do everything in their power to finance the project and that he didn’t foresee any problems why they shouldn’t, but that he has to follow the RCI’s internal protocols.

However, problems did arise. In a recent email Hrişcă sent to Croitoru, he stated that he regrets the fact that a consensus about the collaboration wasn’t reached yet, probably for “technical reasons” – it was true that some of their emails didn’t reach her. Referring to the exhibition “Gender Relations” during the Summer of Photography festival, he confessed to her that if the RCI were to support the exhibition of a photograph showing the politician Adrian Năstase, given the current electoral season, this may be “interpreted in a wrong way, as a political message”; thus, it would be against RCI internal protocols and would have a negative impact upon their institutional activities. He suggested her to replace the photograph featuring the former prime minister with another one from the series.

In a previous email, Nora de Kempeneer, coordinator of the De Markten, the institution where the exhibition will take place, emailed Croitoru stating that “it was with astonishment that the institution learned there was a misunderstanding” between Croitoru and RCI and that they appreciate “the efforts of Mr. Cătălin [Hrişcă] to present artists from Romania in Belgium,” but also the institution she represents respects “the opinion and freedom of the excellent artist Alexandra Croitoru who defends a case.” She suggested the RCI and the artist should solve the problem whether or not the portrait with the former prime minister should be presented in the exhibition. She also stated that the topic of the exhibition was gender and the role artists play in defending the position of women in contemporary society and that it was difficult for De Markten to estimate the political message behind Croitoru’s image since they were not familiar with local Romanian politics. De Kempeneer ended stating that the institution she represents prefers to stay impartial and let the artist and the RCI resolve the conflict.

After these emails, Croitoru wrote to de Kempeneer and Hrişcă that she decided not to participate in the exhibition given the above-mentioned facts. She also asked them not use any materials she had sent in previous emails and informed Sam Gilbert that she is withdrawing from the exhibition and, as they had b88een discussion the possibility of using the title of her series “Powerplay”as the title of the exhibition, this would not be possible anymore.


Alexandra Croitoru, From the Powerplay series:

This slideshow requires JavaScript.


Adrian Năstase is a Romanian politician who was the Prime Minister of Romania from December 2000 to December 2004. He was the President of the Chamber of Deputies from December 2004 until  March 2006, when he resigned due to corruption charges. In January 2012, the courts gave Năstase a two-year prison sentence for misuse of a publicly funded conference to raise cash for his unsuccessful campaign in 2004. In January 2014, the Romanian Supreme Court sentenced him to a four-year prison sentence for taking bribes and a three-year prison sentence for blackmail, to run concurrently.

** All quotes thereafter are from the email conversations between Croitoru, Gilbert, Hrişcă and de Kempeneer unless otherwise noted.

Starving Artists Fed Up; Seek To Establish Industry Standards With Teamsters Local 705 (Chicago, IL)

April 9, 2014

Art School Graduates Seek a Teamster Local 705 Contract at Mana Terry Dowd 


Chicago— 04/08/14 Teamsters and artists may seem like an unlikely combination, but professional artists at Chicago’s Mana Terry Dowd fine art packers and movers are organizing in an effort to begin to establish income and benefit standards in their profession. The artists are set to vote on April 25 in an election administered by the National Labor Relations Board. Upon graduating with a degree in art, professional artists are faced with few employment options. Even after receiving debt-burdening advanced degrees, these highly talented and skilled artists vie for a professorship or to make it big in the art scene. In the meantime, postgraduate artist are typically faced with two remaining low-wage choices; to work as an assistant at an art gallery, or to become an art handler as with Mana Terry Dowd. These jobs often pay little more than fast- food wages.

Companies like Mana Terry Dowd hire well-educated professional artists for the packaging and moving of pieces of fine art. Mana Terry Dowd knows that their art handlers treat their customer’s property safely and with respect. However, these artists who move these pieces don’t make enough to survive; yet the job options available are so limited that they have little choice but to continue working in adverse and difficult working conditions in which they are not viewed as professionals.

Mana Terry Dowd is opposing the Teamsters’ efforts to help professional art handlers in making their job one they can thrive in. Mana Terry Dowd is suspected of including managers and supervisors as eligible voters in the upcoming election in an effort to undermine the art handlers’ organizing efforts. Teamsters Local 705 plans to challenge Mana Terry Dowd’s actions at the National Labor Relations Board, but often even that doesn’t stop Mana Terry Dowd and companies like them from dealing dirty with their professional art handlers.

Do Teamsters and artists still seem like an odd pair? They aren’t; art school graduates are organizing with the Teamsters because it is time to stand up for their profession and demand the wages and benefits that a highly educated and skilled artist deserves.

Teamsters Local 705 Chicago

Frightful message for Trondheim Kunstmuseum (Norway)

March 24, 2014

The controversy started when director Pontus Kyander, who is currently in the process of leaving his position at the museum, wrote that “Nationalist parties – like the Progress Party – are dangerous; they belittle concepts like human common sense, human rights and equality.”

In February 2014, Pontus Kyander, director of Trondheim Kunstmuseum got a text message from his boss, Suzette Paasche , executive director of the Museums of South Trøndelag warning him about his comment on the Progress Party (FRP), reported The Nordic Page.

“Now you have started a hell of a racket . Prime Minister and Minister of Culture, called the Chairman . And I have got call from culture department. It appears that you have called FRP nationalist party . I thought we agreed that you should avoid this until you quit .”

The text message from Paasche was presented in Klassekampen, Aftenposten and Adressavisen on Thursday.

In seemingly democratic and transparent Norway, a case of government involvement and pressure on a museum’s organization around a negative formulation about the government coalition party Fremskrittspartiet or Progress Party (Frp), has caused a storm in the media and national politics.

The conflict had already begun in 2013, after the Director of Trondheim Kunstmuseum, Pontus Kyander, included in his preface for the Spring Programme the Norwegian Progress Party as part of a nationalist trend in Europe and thus part of a dangerous development.

Recently, the relatively large Progress Party (Frp, about 17% of the votes) has surprisingly become a part of the government in a coalition with the Right (Høyre), the Liberals (Venstre) and the Christian Democrats (Kristelig Folkeparti). The Progress Party consider itself liberal conservative (, although some of its members seem to be much more active in anti-immigrant positions, like in the recent case of the initiative to build a wall in Greece against immigrants to Europe:

Since Pontus Kyander became the director in Trondheim he changed exhibition policy and invited artists to exhibit artworks that question the nation state and other complex sociopolitical issues. Works like Adrian Paci’s film “The Column” or Libia Castro and Olafur Olafsson neon sign “Dein Land Existiert Nicht” placed on the façade of the museum in 2014 are examples of this.

Recently, Norway’s Culture Minister, Thorhild Widvey had a hearing about this case.  Widvey, a member of the Conservative Party,  declared she “regretted” phoning the Chairman of the Museums in Sør-Trøndelag Board, after the outgoing Trondheim Art Museum director called the Progress Party dangerous and nationalistic. Widvey also claimed she was merely seeking information, despite the fact that she was accused of hindering freedom of speech.

You can read more about the case here: (in Norwegian)

The situation of artists and cultural workers in Norway seems to be not so bright .The organization of Norwegian artists (NBK) held a protest last year against the policy of government cuts in the cultural sector. It seems that the richest oil country in Europe is implementing neoliberal reforms according to the same model of austerity politics as in many European countries and following the reactionary cultural policy trend.

Tbilisi In/Sights: Collective Statement

March 23, 2014


With the intention to clarify the events to national and international friends, partners and supporters, and after being selected as part of the Georgian Pavilion, the team of Tbilisi In/Sights releases a collective statement about the recent decision of the Georgian Ministry of Culture and Monument Protection to withdraw from the 14th Architecture Biennale in Venice.

With this expression of views we aim to establish a common ground for exchanges focused on contents and strategies for arts and culture, not taking in account the superficiality of gossips, rumors, judgements and accusations circulated in the last weeks about the issue.

Tbilisi March 21, 2014


The project Tbilisi In/Sights was conceived by our team consisting of artist Tamuna Chabashvili, anthropologist Data Chigholashvili, architect Gvantsa Nikolaishvili and the two curators Lucrezia Cippitelli and Katharina Stadler. It was envisioned around the given theme and concept of this year’s 14th Architecture Biennale in Venice ‘Fundamentals’, curated by Rem Koolhaas, as well as the ‘Kamikaze Loggia’, last year’s Georgian Pavilion at the 55th Venice Art Biennale, designed by Gio Sumbadze and Thea Djordjadze and curated by Joanna Warsza.

Tbilisi In/Sights proposed a new model for a National Pavilion at Venice Biennale: the set up of a space for sharing knowledge and interacting on a personal level, in the framework of the Biennale, where National Pavilions are established as huge and expensive representational machines, with no connection with the context they are placed in. We conceived this project as an open, process-oriented path, where both the physical set up of the inner part of the Pavilion and the possible outputs of the final residencies, were to be strongly rooted in a field-research in Venice and in the prior conceptualization in Tbilisi.

By proposing the Pavilion as an interior of a home and the archive as a private, un-organized, intimate and personal collection, we considered behavioral transparency, narration, communication, personal voices as core centers of an inhabited space: a “fundamental”. An antithesis to the reserved and the often detached behavior assumed by individuals in public spaces, considered here as sense of not-belonging, inhabited if transformed in private space.

In a second section called Community Lab, Tamuna Chabashvili (Public Space with a Roof), Data Chigholashvili and Gvantsa Nikolaishvili (Tbilisi Flaneuress) were invited for one month residencies in Venice as to rethink structures of daily life in the broader context of the globalized cities, using Venice as an experimental laboratory to situate and propose possible inputs, with a strong connection with local communities and carrying at the same time a careful awareness towards the problematics of global cities, using community-based practices as an experimental tool of intervention, with a Georgian perspective.

Gentrification; the phenomenon of mass tourism and its impact on urban policies; the gradually increasing gap existing between city life and the paths of global cultural trotters, which consumes the city without any real connection with its inhabitants. Participants were asked to think, locate and set “situations”, strictly cooperating with two Venice-based organizations – “Cake Away” and “Green Spin”, – which work with local communities in the city.

Tbilisi In/Sights also involved the production of two publications, a Pavilion catalogue designed as a pocket book to be functional, handy and take notes as well as a special issue of London-based, international magazine “PEAR – Paper on Emerging Architectural Research”, with contributions of invited scholars, architects and thinkers from Georgia.

During the days of the finissage of the Biennale, at the end of November, Tbilisi In/Sightswould have presented, in public events, the community projects and the special issue of PEAR.


After submitting our proposal by January 30, 2014 we were contacted by the Georgian Ministry of Culture and Monument Protection a few days later, on February 3, with the question if we were open for collaboration. Two days later during a meeting at the Ministry of Culture and Monument Protection, we agreed on collaborating with Khatuna Khabuliani’s mirror facade structure, part of the submitted project ‘Transforming Georgia’ (1). Again two days later, on February 7, we heard about the jury’s final decision: our project with the addendum of the mirror facade were selected as this year’s Georgian participation at the 14th Architecture Biennale in Venice.

During the two weeks following the jury’s decision the communication with the Ministry of Culture and Monument Protection – mostly through short phone calls – was rather vague. The general message concluded in things were being discussed and that we should downscale our budget, although we had already found collaboration and sponsors for 20% of our overall budget (2).

In the meantime we proposed and organized to meet with our new collaborative partners, and first met on February 17. Cooperations are always challenging, yet us, both sides, had taken on that challenge of working together for this year’s Georgian Pavilion. Until our first meeting the ministry still had not taken action as to clarify insecurities regarding budget and commissioner. All of us already felt the pressure of time concerning the amount of work ahead of us. During that meeting we suggested to work on the opposition of our projects, not as to smooth them out but as to bring them together through exactly this juxtaposition of our methodologies and concepts. Our idea was to collaborate not only side by side but through putting a finger on the differences to edit a short common statement for the Biennale Catalogue. Our partners did not agree, rather emphasizing that there was nothing wrong with letting our projects exist side by side, without a common discursive ground.

In the following days there were no news from the ministry, just a repetitive ‘we are working on it’ whenever we called. We continued to approach our partners since the deadline for the Biennale Catalogue was drawing close (February 28) and initiated and agreed on another meeting on February 24, the day before the deadline set by the Biennale for all official entries to be submitted. This meeting ended before its beginning with a phone conversation with the ministry telling us that our project was cancelled and the complete project of our collaborative partners had been chosen instead.

This decision we could hardly understand. The Ministry of Culture and Monument Protection informed us that our proposal could not be selected for not having visual material and that the jury’s decision to choose not only one project was not legal. This surprised us even more since the Call for Application stated: ‘The commission reveals the best project(s) with the majority of the votes, in open voting, and prepares corresponding conclusion for the protocol. The decision of the commission is final and not subject to appeal.’(3) Later an additional argument entered the scene that one can not be asked to alter one’s project – despite both projects having stated their agreement on collaboration.

Even harder to grasp than the ambiguous ministry decision was the fact that in that very moment our collaborative partners left to work on their project alone, not standing up for our joint projects and with no notion of neither collaboration nor solidarity.

Over the next days we talked with different members of the jury, explaining our continuous wish for collaboration and our disbelief in what had happened. We were extremely thankful that the jury did not just shrug the situation off, but stood behind its decision, inquiring at the ministry about the previous proceedings and demanding to be taken seriously by both time and expertise they had given free of charge.

Since we firmly believe in the strength of our platform and the proposal we shaped, the disappointment was a given. Nevertheless, we thought about how to make the best of the situation and agreed, as a team, to reshape our project to be exhibited in Georgia: as to continue working together, it will be shown at Gallery Nectar in Tbilisi in October 2014. Though we had to cancel our collaboration with our partners in Venice, we are still aiming to edit a special issue with PEAR, focused on the city of Tbilisi.

During those days of both discussing what has happened and how to proceed, we received on March 7 the information about the ministry’s decision to cancel the Georgian Pavilion as a whole for this year’s Biennale. Though we knew that both Georgian and international jury had protested the ministry’s decision, asking the ministry to make another call, and then because of the tight time frame to either respect the jury’s decision or withdraw from the Biennale, we did not think it would make any difference, since the previous jury’s decision – and its work – had meant so little to the Ministry of Culture and Monument Protection. We are also very concerned about the ministry’s official statement, published on March 17 (4) which blamed the jury for the withdrawal of Georgia from the Biennale, stating: ‘Making a joint project out of two proposed projects by the committee is not only unacceptable from the legal point of view, but it is also not logical. By this decision, the committee made it clear that neither of selected projects met their requirements. The ministry of culture and monument protection decided that it was not right to merge two different projects and this way finance the project, which was not proposed. The conclusion of the committee was against the regulations of the contest, which did not imply modification or merging of proposed projects.
Moreover, merging two projects would have raised the budget significantly and it would have been more than hundreds of thousands of Georgian Lari.’(5)

We were very happy to be selected to represent Georgia and we were open to improve our project and cooperate with other partners, in order to merge the curatorial concept and develop the pavilion as an even stronger project. Now after the cancellation of our joint project as to represent Georgia in its contradictions in Venice we wonder how the funds allocated for the Biennale will be spent. The vague communication from the side of the ministry lead to unnecessary tensions. We believe that with a clearer process of information sharing and a mutual interest in cooperating on a horizontal level for the success of the Georgian Pavilion (and not for the visibility of single projects), this year’s participation at the Architecture Biennale in Venice could have been very special, both in the process of collaboration and in the representation of Georgia.

To us the behavior of the Ministry of Culture and Monument Protection regarding the Georgian Pavilion at the 14th Architecture Biennale in Venice is totally unacceptable. The way people – both of the jury and the project teams – are treated shows a clear disrespectfulness of expertise, time and energy. The randomness in the process seems against the law, while trying to justify decisions and actions somehow. Therefore further clarification needs to be sought through a thorough investigation as to elucidate both how and why this year’s participation in Venice failed and where the money allocated for the Biennale will go.

We would like to thank the jury for standing up against being overpowered by an unknown political agenda, and also everybody else who organized and got involved in public debates and programs as to seek clarification.


1. The interactive archival platform, main element of the project ‘Save Tbilisi’ curated by Lena Kiladze, which had also been shortlisted was also discussed regarding the possibilities of collaboration during that meeting. Because of irreconcilabilities regarding the interior set up the jury was yet again asked to take a vote after a final set of presentations.
2. The overall budget of Tbilisi In/Sights summed up to 60.000 €.
4. The official statement was published in Georgian only:


To contact the Tbilisi In/Sights team please go here. 


პროექტ Tbilisi In/Sights-ის გუნდი ვაქვეყნებთ ჯგუფურ განცხადებას საქართველოს კულტურისა და ძეგლთა დაცვის სამინისტროს მიერ, ვენეციის მე-14 არქიტექტურის ბიენალეზე მონაწილეობის გაუქმების გადაწყვეტილების შესახებ. განცხადების მიზანია, რომ ადგილობრივ და საერთაშორისო მეგობრებს, პარტნიორებს და მხარდამჭერებს ავუხსნათ სიტუაცია, რამდენადაც ჩვენი პროექტი შერჩეული იყო ბიენალეზე საქართველოს პავილიონის ნაწილად.

ამ აზრთა გამოხატვით, გვსურს შევქმნათ საფუძველი ხელოვნებისა და კულტურის შესახებ ინფორმაციისა და სტრატეგიების გასაზიარებლად.

თბილისი, 21 მარტი 2014


პროექტი Tbilisi In/Sights შეიქმნა ჩვენი გუნდის მიერ, რომელშიც შედიან: ხელოვანი თამუნა ჭაბაშვილი, ანთროპოლოგი დათა ჭიღოლაშვილი, არქიტექტორი გვანცა ნიკოლაიშვილი და ორი კურატორი, ლუკრეცია ჩიპიტელი და კატარინა შტადლერი. პროექტი შექმნილი იყო ვენეციის მე-14 არქიტექტურის ბიენალეს თემისა და კონცეფციის ირგვლივ – „საფუძვლები“ (‘Fundamentals’) რომლის კურატორია რემ კულჰაასი და ასევე, პროექტი კავშირში იყო „კამიკაძე ლოჯია“-სთან, ვენეციის 55-ე ხელოვნების ბიენალეზე, წინა წლის საქართველოს პავილიონთან, რომელიც შეიქმნა გიო სუმბაძისა და თეა ჯორჯაძის მიერ და კურატორი იყო ჯოანა ვარშა.

პროექტი Tbilisi In/Sights-ის მიერ შემოთავაზებული იყო ვენეციის ბიენალეზე ეროვნული პავილიონის ახალი მოდელი: უნდა შექმნილიყო სივრცე ცოდნის გაცვლისა და პიროვნულ დონეზე ურთიერთობისათვის. ბიენალეს ფარგლებში წარმოდგენილი ეროვნული პავილიონები ყალიბდება როგორც მასიური და ძვირადღირებული წარმომადგენლობითი მექანიზმები, რომლებსაც არ აქვთ კავშირი იმ კონტექსტთან, რომელშიც განთავსებულნი არიან. ჩვენ ეს პროექტი დავიწყეთ როგორც ღია, პროცესზე ორიენტირებული გზა, სადაც პავილიონის შიდა სივრცის ფიზიკური მოწყობა და რეზიდენციების შედეგები, მჭიდროდ იქნებოდა დაკავშირებული ვენეციაში განხორციელებულ საველე კვლევასა და თბილისში განვითარებულ წინარე კონცეპტუალიზაციასთან.

პავილიონი შემოთავაზებული იყო, როგორც სახლის ინტერიერისა და პირადი, უცნობი, ინტიმური და პერსონალური კოლექციების არქივი; ჩვენ განვიხილავდით ქცევით თავისუფლებას, თხრობას, კომუნიკაციასა და ინდივიდუალურ ხმებს დასახლებული სივრცის ცენტრალურ ნაწილად: ‘საფუძველი’. ეს არის ანტითეზა იმ თავშეკავებული და განცალკევებული ქცევისა, რომელსაც ინდივიდები ქმნიან საჯარო სივრცეებთან მიმართებაში და აქ განიხილება როგორც არ-მიკუთვნების გრძნობა, რომელიც დასახლებული ხდება პირად სივრცეში ტრანსფორმაციის შედეგად.
მეორე სექციაში, რომელსაც Community Lab ეწოდებოდა, თამუნა ჭაბაშვილი (Public Space with a Roof), დათა ჭიღოლაშვილი და გვანცა ნიკოლაიშვილი (Tbilisi Flaneuress), მოწვეულნი იქნებოდნენ ვენეციაში ერთთვიან რეზიდენციებში, რათა გადაეაზრებინათ ზოგადად გლობალიზებულ ქალაქებში არსებული ყოველდღიური ცხოვრების სტრუქტურები. ამისათვის ისინი გამოიყენებდნენ ვენეციას, როგორც ექსპერიმენტულ ლაბორატორიას შესაძლო შედეგების განსათავსებლად და შემოსათავაზებლად. აქ ნაგულისხმები იყო ადგილობრივ თემებთან მჭიდრო კავშირი და ამავდროულად, გლობალური ქალაქების პრობლემატიკის დეტალური გააზრება, სადაც გამოყენებული იქნებოდა ქართული პერსპექტივა და თემზე დაფუძნებული პრაქტიკა, როგორც ინტერვენციის ექსპერიმენტული საშუალება.
ჯენტრიფიკაცია; მასიური ტურიზმის ფენომენი და ურბანულ პოლიტიკაზე მისი გავლენა; მუდმივად ზრდადი სიცარიელე ქალაქის ცხოვრებასა და გლობალური კულტურის ნაკვალევს შორის, რომელიც შთანთქავს ქალაქს მის მაცხოვრებლებთან ყოველგვარი კავშირის გარეშე. მონაწილეებს უნდა ეფიქრათ, შეექმნათ და განეთავსებინათ „სიტუაციები“, რაც განხორციელდებოდა ვენეციაში ადგილობრივ თემებთან მომუშავე ორ ორგანიზაციასთან, “Cake Away” და “Green Spin”-თან მჭიდრო თანამშრომლობით.

პროექტი Tbilisi In/Sights, ასევე, გულისხმობდა ორი პუბლიკაციის შექმნას: 1.პავილიონის კატალოგი უბის წიგნაკის სტილში, რომელიც იქნებოდა ფუნქციური, მოსახერხებელი და შენიშვნების ჩასაწერი; 2.ლონდონში არსებული საერთაშორისო ჟურნალ “PEAR – Paper on Emerging Architectural Research”-ის სპეციალური გამოცემა, რომელშიც თავმოყრილი იქნებოდა საქართველოდან მოწვეული მეცნიერების, არქიტექტორებისა და მოაზროვნეების მიერ მოწოდებული მასალა.

ბიენალეს დახურვის დღეების დროს, ნოემბრის ბოლოსკენ, Tbilisi In/Sights-ს წარმოადგენდა საჯარო ღონისძიებებს – თემურ პროექტებსა და „PEAR“-ის სპეციალურ გამოცემას.


2014 წლის 30 იანვარს ჩავაბარეთ ჩვენი პროექტის განაცხადი და რამდენიმე დღეში, 3 თებერვალს დაგვიკავშირდა საქართველოს კულტურისა და ძეგლთა დაცვის სამინისტრო შეკითხვით, თანახმა ვიყავით თუ არა თანამშრომლობაზე. 2 დღის შემდეგ, კულტურისა და ძეგლთა დაცვის სამინისტროში გამართულ შეხვედრაზე შევთანხმდით თანამშრომლობაზე, რომლის ფარგლებშიც შედიოდა ხათუნა ხაბულიანის პროექტიდან სარკისებრი ფასადის სტრუქტურა, კონკურში მონაწილე პროექტ ‘Transforming Georgia’-ს ნაწილი (1). ორი დღის შემდეგ, 7 თებერვალს შევიტყვეთ ჟიურის საბოლოო გადაწყვეტილება: ჩვენი პროექტი, სარკისებრივი ფასადის დამატებით, შერჩეული იქნა ამ წელს, ვენეციის მე-14 არქიტექტურის ბიენალეზე საქართველოს წარსადგენად.

ჟიურის გადაწყვეტილების შემდეგ, ორი კვირის განმავლობაში კულტურისა და ძეგლთა დაცვის სამინისტროსთან კომუნიკაცია (ძირითადად მოკლე სატელეფონო საუბრების დონეზე) გაურკვეველი ხასიათის იყო. ძირითადად გვატყობინებდნენ, რომ რაღაცეები განხილვის დონეზე იყო და რომ ჩვენი ბიუჯეტი უნდა შეგვემცირებინა, მიუხედავად იმისა, რომ თანამშრომლობა და დაფინანსება ჩვენი მთლიანი ბიუჯეტის 20%-სთვის უკვე გარკვეული გვქონდა (2).

ამ პერიოდში, ჩვენ შევთავაზეთ და ორგანიზება გავუწიეთ ახალ პარტნიორებთან შეხვედრას და პირველად 17 თებერვალს შევხვდით. თანამშრომლობა ყოველთვის სირთულეებს მოიცავს, თუმცა, ორივე მხარეს გამოთქმული გვქონდა მზადყოფნა ამ წლის საქართველოს პავილიონისთვის თანამშრომლობის გამოწვევაზე. ჩვენ პირველ შეხვედრამდე, სამინისტროს ჯერ კიდევ არ ქონდა არაფერი გაკეთებული ბიუჯეტისა და კომისარის საკითხების მოსაგვარებლად. ყველა ჩვენგანი უკვე ვგრძნობდით დროის ფაქტორისა და მომავალი სამუშაოს სირთულეებს. ამ შეხვედრაზე ჩვენ შევთავაზეთ პარტნიორებს, რომ ჩვენი პროექტები არსებული მეთოდოლოგიებისა და კონცეფციების საპირისპირო ხასიათიდან გამომდინარე გაგვეერთიანებინა. ჩვენი იდეა იყო რომ გვეთანამშრომლა არა მხოლოდ გვერდი-გვერდ, არამედ განსხვავებების წარმოჩენითაც და ამის საჩვენებლად, ბიენალეს კატალოგში მოკლე საერთო განაცხადის შექმნით. ჩვენი პარტნიორები არ დათანხმდნენ და ხაზი გაუსვეს, რომ ვერაფერს ხედავდნენ ცუდს იმაში, რომ ჩვენს პროექტებს უბრალოდ გვერდი-გვერდ ეარსებათ, საერთო თანმიმდევრული საფუძვლის გარეშე.

მომდევნო დღეებში სამინისტროსგან სიახლეები არ ყოფილა. როდესაც ვრეკავდით, მხოლოდ განმეორებად „ჩვენ ვმუშაობთ ამაზე“-ს ვიღებდით პასუხად. ჩვენ განვაგრძეთ ჩვენ პარტნიორებთან კონტაქტი, რამდენადაც ბიენალეს კატალოგის მასალის ჩაბარების ბოლო ვადა ახლოვდებოდა (28 თებერვალი). ინიციატივა გამოვიჩინეთ და შევთანხდმით 24 თებერვალს მორიგ შეხვედრაზე, იმ თარიღამდე ერთი დღით ადრე, როდესაც ბიენალე ყველა ოფიციალური მონაწილის მონაცემების გადაცემას ითხოვდა. ეს შეხვედრა დაწყებამდე დამთავრდა, რამდენადაც სამინისტროდან დაგვირეკეს და შეგვატყობინეს, რომ ჩვენი პროექტი გაუქმებულია და სამაგიეროდ, ჩვენი პარტნიორის პროექტი სრულად არის შერჩეული.
ეს გადაწყვეტილება ჩვენთვის გაუგებარი იყო. კულტურისა და ძეგლთა დაცვის სამინისტრომ შეგვატყობინა, რომ ჩვენი განაცხადი შერჩეული ვერ იქნებოდა, რამდენადაც მასში ვიზუალური მასალა არ იყო მოცემული და რომ ჟიურის გადაწყვეტილება მხოლოდ ერთი პროექტის არ არჩევის შესახებ ლეგალური არ იყო. ამან კიდევ უფრო გაგვაკვირვა, რამდენადაც კონკურსის განაცხადში ეწერა: „კომისია ხმათა უმრავლესობით, ღია წესით, იღებს გადაწყვეტილებას საუკეთესო გამარჯვებული პროექტ(ებ)ის გამოვლენის თაობაზე და ამზადებს სათანადო ოქმისთვის დასკვნას. კომისიის გადაწყვეტილება საბოლოოა და გასაჩივრებას არ ექვემდებარება.“(3) მოგვიანებით გამოჩნდა დამატებითი არგუმენტიც, რის მიხედვითაც იკრძალება არსებული პროექტების შეცვლა, მიუხედავად იმისა, რომ ორივე პროექტს დადასტურებული გვქონდა თანამშრომლობის სურვილი.
სამინისტროს ბუნდოვან გადაწყვეტილებაზე უფრო რთულად აღსაქმელი იყო ის ფაქტი, რომ ჩვენი პარტნიორები იმავე მომენტში დათანხმდნენ მხოლოდ საკუთარ პროექტზე მუშაობას, ნაცვლად იმისა რომ გამოეჩინათ სოლიდარობა და თანამშრომლობა და მხარი დაეჭირათ გაერთიანებული პროექტისათვის.

შემდეგი დღეების განმავლობაში ჩვენ ველაპარაკეთ ჟიურის სხვადასხვა წევრებს და ავუხსენით ჩვენი მზადყოფნა თანამშრომლობის გასაგრძელებლად და მომხდარის დაჯერების სირთულე. ჩვენ ძალიან მადლიერები ვართ, რომ ჟიურიმ უბრალოდ არ მიატოვა სიტუაცია და დაიცვა თავისი გადაწყვეტილება. კერძოდ, სამინისტროსგან მოითხოვდნენ მათ მიერ უსასყიდლოდ დახარჯული დროისა და გაწეული საქმიანობის სერიოზულად აღქმას.

რამდენადაც ჩვენ მტკიცედ გვჯერა ჩვენი პლატფორმისა და განაცხადის სიძლიერის, ჩვენი იმედგაცრუება გასაგებიცაა. მიუხედავად ამისა, ჩვენ ვიფიქრეთ ამ სიტუაციიდან საუკეთესო გამოსავლის შესახებ და შევთანხმდით, როგორც გუნდი, რომ გადავაკეთებთ ჩვენ პროექტს იმისათვის, რომ საქართველოში იყოს წარმოდგენილი: ჯგუფური მუშაობის შედეგად პროექტი წარმოდგენილი იქნება თბილისში, გალერეა ნექტარში 2014 წლის ოქტომბერში. ასევე, მიუხედავად იმისა, რომ მოგვიწია ვენეციაში ჩვენ პარტნიორებთან თანამშრომლობის გაუქმება, ჩვენ მაინც ვგეგმავთ PEAR-ის სპეციალური გამოცემის შექმნას, რომელშიც ყურადღება იქნება გამახვილებული ქალაქ თბილისზე.

იმ პერიოდში, როდესაც განვიხილავდით იმას თუ რა მოხდა და როგორ უნდა გავაგრძელოთ ეს საქმე, 7 მარტს მივიღეთ ინფორმაცია, რომ სამინისტრომ გადაწყვიტა მთლიანად გააუქმოს საქართველოს პავილიონი ამ წლის ბიენალეზე. ჩვენ ვიცოდით, რომ ჟიურის ორივე მხარემ, ქართულმა და საერთაშორისომ, გააპროტესტა სამინისტროს გადაწყვეტილება და მოთხოვა მას ახალი კონკურსის გამოცხადება. მოგვიანებით, რამდენადაც ამისათვის საკმარისი დრო აღარ იყო, მათ მოითხოვეს რომ ან ჟიურის გადაწყვეტილებით გაგრძელებულიყო ეს საკითხი ან ბიენალეზე არ მომხდარიყო წარდგენა. არ გვეგონა, თუ ამას რაიმე შედეგი მოჰყვებოდა, რამდენადაც ჟიურის წინა გადაწყვეტილება და გაწეული სამუშაო ასე ცოტას ნიშნავდა კულტურისა და ძეგლთა დაცვის სამინისტროსთვის. ჩვენ, ასევე, შეშფოთებულნი ვართ სამინისტროს ოფიციალური განაცხადის თაობაზე, რომელიც 17 მარტს (4) გაკეთდა და სადაც ბიენალეზე წარდგენის გაუქმებაში დადანაშაულებულია ჟიური, კერძოდ:

„კომისიის მიერ ორი საკონკურსო პროექტის შერწყმა ან სხვა მხრივ მოდიფიცირება, არა მხოლოდ სამართლებრივი თვალსაზრისითაა მიუღებელი, არამედ ალოგიკურიცაა. ამ გადაწყვეტილებით კომისიამ ცხადყო, რომ შერჩეული პროექტებიდან არცერთმა არ დააკმაყოფილა მათი მოთხოვნები. კულტურისა და ძეგლთა დაცვის სამინისტრომ გაუმართლებლად მიიჩნია ორი სხვადასხვა პროექტის გაერთიანება და ასეთი გზით ისეთი პროექტის დაფინანსება, რომელიც საკონკურსოდ წარმოდგენილი არ ყოფილა. კომისიის დასკვნა ეწინააღმდეგებოდა საკონკურსო პირობებს, რომელიც არ გულისხმობდა საავტორო პროექტების შეცვლას ან გაერთიანებას. გარდა ამისა, ორი პროექტის გაერთიანება მნიშვნელოვნად გაზრდიდა ბიუჯეტს და იგი გასცდებოდა ასეულობით ათას ლარს.“(5)

ჩვენ მოხარულები ვიყავით რომ შეგვარჩიეს საქართველოს წარსადგენად და ასევე, მზად ვიყავით ჩვენი პროექტის გასაუმჯობესებლად და სხვა პარტნიორებთან სათანამშრომლოდ, რათა გაგვეერთიანებინა კურატორთა კონცეფციები და პავილიონი კიდევ უფრო ძლიერ პროექტად გვექცია. იმ გაერთიანებული პროექტის გაუქმების შემდეგ, რომელსაც ვენეციაში საქართველო უნდა წარმოედგინა თავისი წინააღმდეგობებით, გვაინტერესებს როგორ გაიხარჯება ის თანხები, რაც გამოყოფილი იყო ბიენალესთვის. სამინისტროს მხრიდან ბუნდოვანმა კომუნიკაციამ გამოიწვია არასასურველი უხერხულობები. ჩვენ გვჯერა, რომ თუ იქნებოდა ინფორმაციის გაცვლის უფრო გამჭვირვალე პროცესი და ჰორიზონტალურ დონეზე საერთო თანამშრომლობის ინტერესი იმისათვის რომ წარმატებული ყოფილიყო საქართველოს პავილიონი (და არა კონკრეტული პროექტების ხილვადობა), ამ წლის ვენეციის არქიტექტურის ბიენალეზე მონაწილეობა განსაკუთრებული იქნებოდა თანამშრომლობის პროცესისა და საქართველოს წარდგენის კუთხით.

ჩვენთვის აბსოლუტურად მიუღებელია კულტურისა და ძეგლთა დაცვის სამინისტროს ქმედებები, რაც უკავშირდება ვენეციის მე-14 არქიტექტურის ბიენალეზე საქართველოს პავილიონს. ადამიანების (როგორც ჟიურის წევრების, ასევე, პროექტების გუნდების) მიმართ მსგავსი მოპყრობა ცხადყოფს პროფესიონალიზმის, დახარჯული დროისა და ენერგიის უპატივცემულობას. პროცესში არსებული გაურკვევლობა კანონის საწინააღმდეგო ჩანს, მაშინ როდესაც არის გადაწყვეტილებებისა და ქმედებების გამართლების ერთგვარი მცდელობა. შესაბამისად, უნდა იქნას მოპოვებული დამატებითი ახსნა-განმარტებები და ჩატარდეს საფუძვლიანი გამოძიება იმისათვის, რომ ნაჩვენები იქნას როგორ და რატომ ჩავარდა ვენეციის წლევანდელი მონაწილეობა და სად წავა ის თანხა, რაც გამოყოფილი იყო ბიენალესთვის.

მადლობა გვინდა გადავუხადოთ ჟიურის, რომელიც წინ აღუდგა გაურკვეველი პოლიტიკური გეგმის მათზე გამარჯვებას და ასევე ყველას, ვინც ორგანიზება გაუწია და ჩაერთო საჯარო დებატებსა და პროგრამებში ახსნა-განმარტების მოთხოვნის მიზნით.


1. შეხვედრაზე შესაძლო თანამშრომლობისათვის, ასევე, განხილული იყო ლენა კილაძის საკურატორო პროექტ ‘Save Tbilisi’-ის ძირითადი ელემენტი, ინტერაქტიული საარქივო პლატფორმა, რომელიც შედიოდა გადარჩეული პროექტების სიაში. თუმცა, ინტერიერის მოწყობის შეუთავსებლობის გამო, გადაწყდა საბოლოო პრეზენტაციების მოწყობა და ჟიურის მიერ ხელახალი არჩევანის გაკეთება.
2. პროექტ Tbilisi In/Sight-ის მთლიანი ბიუჯეტი 60.000 €-მდე თანხას შეადგენდა.
4. ოფიციალური განაცხადი წარმოდგენილი იქნა მხოლოდ ქართულ ენაზე:

Mariia Gonchar // On the (mis)use of European Cultural Funds in Ukraine

March 19, 2014
Mariia Gonchar submitted her case in order to start a discussion concerning the (mis)use of European Cultural Funds in Ukraine, as it repeats similar schemes of corruption at the governmental level. Copies of the documents mentioned in her statement are available only in the original language. 
“.Museum. Inside and Outside.” was among the winners of the project proposal grant competition organised by the “New breath of culture: Fill Heritage with Life of Arts” project, that was implemented in partnership with the Kherson City Centre of Youth initiatives “Totem” (leading partner), the Charitable Found “Creative centre TTsK”, the DRONI Association, the Armenian Association of Young Women (AYWA) with the financial support of the European Union. 

The project proposal was prepared and developed by myself, Mariia Gonchar and Olga Lannik, artists and members of the NGO “Experimental Centre of Contemporary Art “Tea Factory” (Odessa, Ukraine) in consultation with the Municipal Museum of the Private Collections of A.V.Bleshunov  (Odessa, Ukraine).

In the process of project work for “.Museum. Inside and Outside.”, the director of the Odessa Municipal Museum of the Private Collections of A.V.Bleshunov, Svetlana Ivanovna Ostapova, pressured the director of the “Experimental Centre of Contemporary Art “Tea Factory” Dmitry Bannikov in regards to the core project team and the process of its implementation.

I, the organiser and artist of “.Museum. Inside and Outside.” was persistently “offered” to give notice and leave the project and the “Experimental Centre of Contemporary Art “Tea Factory” where I worked for 3 years. After my refusal to give a leave notice, I was expelled from being a member of the NGO ECCA “Tea factory” during a closed meeting that occurred while I was away on a Copenhagen study trip, organised by the Alakhar Centre of Humanitarian Technologies.

The decision to expel me was unanimous, and this demonstratively shows that the meeting was fictitious and that other members of ECCA “Tea factory” were pressured into it.

The reasons for expelling me from the NGO ECCA “Tea factory” (Odessa, Ukraine) were presented in the following documents:

  • An official letter No. 67 by the director of the Odessa Municipal Museum of the Private Collections of A.V.Bleshunov, Svetlana Ivanovna Ostapova dated 20.05.2013
  • An official letter No. 42 “The result of the monitoring visit” by the representatives of Kherson city Centre of Youth Initiatives “Totem” Lyudmila Afanasyeva and Sergei Dyasechenko dated 5.05.2013

The arguments presented in the letter No. 42 dated May 5th, “The result of the monitoring visit”, by the representatives of Kherson city Centre of Youth Initiatives “Totem” contradict point 4.2.7 of the contractual agreement No. 018 “On the joint activity of the implementation of the socio-cultural project “.Museum. Inside and Outside.” Providing a copy of this contract was one of the conditions of the project proposal. The contract No. 018 “On the joint activity at the implementation of the socio-cultural project “.Museum. Inside and Outside.” was sent to the “Creative center CCC” Foundation  with the full documentation pack in December 2012, and must be stored at the  “Creative center CCC” Foundation, signed by the directors of the Odessa Municipal Museum of the Private Collections of A.V.Bleshunov and NGO ECCA “Tea factory”.

The grants manager of the project “New breath of culture: Fill Heritage with Life of Arts” Vladimir Kupriy refused to reply to my request to clarify the situation.

In the current situation, I, Mariia Gonchar, state that I suspect that the afore-mentioned Ukrainian institutions, which handle the funding from the European Union may be involved in corrupt activities.

These suspicions can be confirmed by the following factors:

  • Manipulation of the project documentation
  • Bias in the assessment of the artist and the project manager of the “.Museum. Inside and Outside.”
  • Use of not-stated/or inadmissible criteria for the selection and in relation to the participants of the project “.Museum. Inside and Outside.”
  • Unfounded and discriminatory explanations in regards to the activity of the artist and the manager of the project “.Museum. Inside and Outside.”
  • Providing incomplete information/wrong information and refusal to share further information in regards to the project “.Museum. Inside and Outside.” to its authors.

Mariia Gonchar

This slideshow requires JavaScript.

Translation support: Tatiana Baskakova

Precarious Workers Brigade// Open letter of solidarity with those who have withdrawn their labour from the Sydney Biennale and with detainees

March 18, 2014

The Precarious Workers Brigade would like to express solidarity with those who have withdrawn their labour from the Sydney Biennale and the working group at large for making this tragedy public and drawing the art world’s attention to this unacceptable situation. We recognise this as a significant collective act of solidarity with the detainees of Australia’s offshore detention centres.

Hearing the news that the Biennale has dropped the Transfield sponsorship following the resignation of the Chair of the Board, Luca Belgiorno-Nettis (also director of Transfield Holdings), shows that the boycott has made an impact, that the criminal treatment of people is not tolerated and that the withdrawal of labour in a notoriously fragmented and un-unionised sector can be effective.

As a collective of precarious cultural and educational workers based in the UK, we are also campaigning against the corporatisation of the arts. As with many friends and colleagues and a growing number of collectives around the world, we are finding that companies engaging in corrupt and criminal practices are buying out the social license to operate with impunity by sponsoring art and culture. These activities should be contested, because these practices are not mutually beneficial. Corporate interests do not operate at a contractual distance but are often embedded in the governance of public arts institutions with company execs sitting on the board. As cultural workers we have to ask: Whose interests are these institutions serving?

Liz Thompson – a migration agent who resigned her post at Manus Island recently – has said that ‘these detention centres are not designed as a processing facility, but designed as an experiment in the active creation of horror to deter people from trying.’ This echoes what Angela Davis recently expressed in an interview, that migration control is the fastest growing side of the prison-industrial complex. We agree that participating in what you have so succinctly described as the ‘active link in a chain of associations that leads to the abuse of human rights’ is indeed indefensible.

We must therefore keep the struggle of those detained, as well as their acts of resistances at the centre of our focus, while we undertake any means of pressure that are available to us, to change this violent practice of Australian government and all the agencies who make profit from human suffering.

We are surprised at the latest move by the Arts Minister, who has asked the Australia Council to develop a policy to penalise arts organisations that refuse funding from corporate sponsors on ‘unreasonable grounds’. This request shows how deep the hold that corporate capital has on the government itself. Boycotting institutions and events that are supplying companies with the necessary green/ethical wash by withdrawing labour and cultural capital, or refusing to co-operate or visit, can be a collective approach to pushing for change in the ethos and ethics not only of a cultural institution, but also of our own conception and imaginary of what culture and art are and could be. Implication is inevitable. But complicity is a choice.

We would therefore like to extend our solidarity with everyone who is imprisoned in Australia’s detention centres and others around the world and to all those struggling against these injustices.

We hope that your action of active refusal and loud resistance will have a growing resonance, inspiring more people to take action against abuse.

As fellow workers in culture, we thank you for taking a stand and turning a difficult career decision into an inspiring action.

Solidarity Forever!

Precarious Workers Brigade

UK, March 2014.


Image: Drawing from one of the artists in Mike Compound, Manus Island Detention Camp.



For more information about the Biennale of Sydney boycott please see: Open Letter to the Museum of Contemporary Art, Sydney, March 2014; Artists Withdraw from the 19th Sydney Biennale over Transfield Sponsorship, February 2014; The Sydney Biennale Case: Open Letters, February 2014; Should artists boycott the Sydney Biennale over Transfield links? February 2014

Chto Delat withdraws from Manifesta 10 (St. Petersburg, Russia)

March 15, 2014

via Chto Delat? events and around

In solidarity with the Peace March in Moscow today Chto Delat announces its decision to withdraw from Manifesta 10

On March 11th, Manifesta Foundation responded to recent calls for boycotts, cancelation and postponement of Manifesta 10, planned to open at the State Hermitage Museum in early summer.

In this long-awaited statement, the foundation announced that it will not cancel under the present circumstances. Also, presumably responding to calls for the exhibition’s radicalization, curator Kasper König reaffirmed his commitment to a group show demonstrating the broadest possible spectrum of art’s possibilities, emphasizing that his contract allows artistic freedom – within the limits of the Russian law – and that he will (try) to keep the show free of censorship. But at the same time, he also restated his dislike for “cheap provocations” in topical political references, warning that Manifesta 10 at Hermitage could be “misused by political actors as a platform for their own self-righteous representation,” and insisting that “it is [his] hope to present far more than just commentary on the present political circumstances.” ( It is clearly art over politics. Kaspar König’s most recent statement denigrates any attempts to address the present situation in Russia by artistic means, demoting them to “self-righteous representation” and “cheap provocation” and thus effectively preemptively censoring them.We see now from this official reaction that neither curator nor institution are capable of rising to the challenge of a dramatically evolving political situation, and we cannot be held hostage by its corporate policies, however reasonable they would sound under different circumstance.

For this reason, we, the artists of Chto delat, have decided to withdraw our participation from the exhibition at Hermitage.

As we have said before, we are generally against boycotts and especially as far as international cultural projects in Russia are concerned. A cultural blockade will only strengthen the position of reactionary forces at a time when the marginalized anti-war movement in Russia so desperately needs solidarity. But our aim at least should be to turn every cultural project into a manifestation of dissent against the Russian government’s policy of violence, repressions, and lies. Even if you are staging Shakespeare or exhibiting Matisse, the task of culture today is to find the artistic language to bring home that simple message.

Sadly, Manifesta cannot rise to this challenge. Had the situation remained as it was, with a soft authoritarianism continuing to stagnate in Russia, the project might have been a positive factor for the further development of a fledgling public sphere. But as conditions worsen and reactionary forces grow stronger by the day, Manifesta has shown that it can respond with little more than bureaucratic injunctions to respect law and order in a situation where any and all law has gone to the wind. For that reason, any participation in the Manifesta 10 exhibition loses its initial meaning.

We have sympathy for the views expressed in the personal statement by Joanna Warsza *, curator of Manifesta 10’s public program, and we would only be too happy to continue supporting her efforts. Nevertheless, her statement has a private quality, and the dangers to the project – censorship, manipulations of meaning, and intimidation, which she describes so accurately, are inevitable under current political escalation.Warsza precisely describes the choice between engagement and the desire to stay on the sidelines. Our own choice also lies with engagement, but in forms of action and artistic expression for which we can take responsibility in this new situation. As the only “living” local participants of Kaspar König’s project, our withdrawal comes with the responsibility to address the local context and make an artistic statement independently of Manifesta, aiming for resonance both in Russia and internationally.

We are now beginning work on such a new project: a solidarity exhibition of Ukrainian and Russian artists, poets, intellectuals and cultural figures. At this terrible moment in our society’s history, we are ready to demonstrate our unity and the possibility of taking action against the war together, rising above the flood of hate, lies, manipulation, and direct violence, and not above politics.

We do not know how, when, or where this project will take place, but we are sure that working toward its realization, and not self-representation at Manifesta-Hermitage exhibition, is the only responsible way to proceed.

Chto Delat collective

*In her statement published on Facebook, Joanna Warsza stated that:
“In this very tense situation with the calls for boycott of the project, while working with the artists, we are confronted with the old political dilemma: engagement or disengagement? As much as we of course clearly and without doubt oppose the Russian military intervention in Crimea and the position of the Russian government, we also oppose the tone of westocentric superiority and many European double standards, waging a moral struggle of values.  This is in fact one of those moments when art really is especially needed if it wants to engage in a critical way with the complexities and conflicts of our time. The projects will obviously not represent the position of the Russian government. I believe that as long as we can work in the complex manner and in the context-responsive way, as long as we – curator, artists, team – are not exposed to the self-censorship, not being intimidated or restricted, we will do so. Especially in this contested time, when one should not set people, and our audiences, equal to their governments and glow with schadenfreude. “


via Chto Delat? events and around


Публикуем сегодня в знак поддержки российских антивоенных протестов

«Что Делать» выходит из выставки Манифеста Х

11 марта фонд «Манифеста» ответил на недавние призывы к бойкоту, отмене или переносу «Манифесты 10», которая должна открыться в Государственном Эрмитаже в начале лета.

В этом долгожданном заявлении фонд дал понять, что, несмотря на политическую ситуацию, не собирается ничего отменять или переносить. Кроме того, предположительно отвечая на призывы к радикализации биеннале, куратор Каспар Кёниг вновь подтвердил свою приверженность групповой выставке, которая демонстрировала бы самый широкий спектр художественных подходов, подчеркнув, что его контракт предполагает творческую свободу – в рамках российского законодательства – и что он постарается избежать цензуры. В то же время, он вновь заявил о своем неприятии «дешевых провокаций», предупредив, что «Манифеста 10» может быть «не по назначению использована политическими игроками в качестве платформы для собственного лицемерного самоутверждения» и выразив надежду, что ему удастся «показать нечто большее, чем просто комментарий к текущей политической ситуации» (

Иными словами, искусство выше политики. Своим последним замечанием Каспар Кёниг обесценивает любые попытки говорить о текущей ситуации в России художественными средствами, принижая их до «лицемерного самоутверждения» и «дешевой провокации» и тем самым заведомо подвергая их цензуре.

Из официальной реакции «Манифесты» мы заключаем, что ни куратор, ни фонд не готовы ответить на драматическое развитие событий, как в день начала военной эскалации они не смогли отменить светское празднование Масленицы. Мы не можем быть заложниками их корпоративной политики, сколь бы та ни казалась благоразумной в других обстоятельствах.

Поэтому мы приняли крайне тяжелое для себя решение отказаться от участия в выставке в Эрмитаже.

Мы уже говорили, что выступаем против бойкотов, особенно когда речь идет о международных культурных проектах в России. Культурная блокада лишь сыграет на руку реакционным силам, упрочит их позицию – в том самый момент, когда маргинализованное антивоенное движение в России отчаянно нуждается в солидарности. Тогда как наша задача здесь и сейчас, как минимум, превратить каждый культурный проект в манифестацию несогласия с государственной политикой насилия, лжи и репрессий. Даже если вы ставите Шекспира или хотите показать Матисса, задача культуры сегодня – найти такой художественный язык, который поможет донести до публики это простое сообщение.

К сожалению, «Манифеста» не готова принять этот вызов. Она могла бы стать позитивным фактором развития публичной сферы в России, продолжай ситуация «мягкого авторитаризма» оставаться прежней. Но в условиях обострения милитаристских настроений и усиления реакции «Манифеста» демонстрирует, что способна реагировать на это лишь бюрократическим языком призывов к соблюдению законности и порядка – в ситуации, когда любая законность уже полетела ко всем чертям. Поэтому для нас участие в выставочном проекте «Манифесты 10» утрачивает свой изначальный смысл.

Мы разделяем точку зрения, высказанную куратором публичной программы «Манифесты 10» Иоанной Варши в ее личном заявлении и были бы рады поддержать ее усилия. Однако ее высказывание носит частный характер, а грозящие реализации проекта опасности – цензуры, манипуляции смыслами и запугивания, которые она столь точно обрисовала, практически неизбежны.

Иоанна Варша очень верно описывает выбор между вовлеченностью и желанием остаться в стороне. Мы выбираем вовлеченность, но в тех формах действия и производства художественных высказываний, за которые мы готовы отвечать в новой ситуации. Отказываясь от участия в «Манифесте 10», мы берем на себя ответственность за то, что в местном контексте нам удастся реализовать такие высказывания, которые будут услышаны как в России, так и за рубежом.

Сейчас мы начинаем работу над новым проектом: выставкой солидарности украинских и русских художников, поэтов, интеллектуалов, деятелей культуры. В этот страшный момент в истории наших обществ мы готовы продемонстрировать наше единство и возможности совместного антивоенного действия, поднявшись над потоком ненависти, лжи, манипуляции и прямого насилия, но не над политикой.

Мы не знаем, как, когда и где этот проект сможет состояться, но уверены, что стремление к его осуществлению – а не обозначение своего присутствия на «Манифесте 10» — единственный ответственный путь.

группа «Что делать?»


Get every new post delivered to your Inbox.

Join 6,284 other followers

%d bloggers like this: